بررسی آراء اصولیین در قاعده جمع

نویسنده

چکیده

یکی از مهمترین مباحث اصول فقه، مبحث تعارض ادله است که در منابع اصولی، همواره بابی به آن اختصاص داده شده و از جمله مباحث آن چگونگی جمع است که تحلیل و برداشت درست از این مبحث، ضامن اجرای صحیح دستورات شارع مقدس است.
قاعدة جمع، بین دلالت دو دلیلی مطرح است که شرایط حجیت در هر دو (از نظر سند و دلالت) کامل باشد و در نگاه اول میان آن ها تعارض مشاهده شود، براساس این قاعده، جمع کردن بین آنها بهتر از طرحشان است.
به طور معمول بحث در این قاعده در دو مقام است. 1- مراد از جمع چه نوع جمعی است.
2- ادلة آن کدام است؟
یکی از انواع جمع، جمع تبرعی است و مراد از آن رفع تنافى بین دو دلیل یا چند دلیل متعارض بدون شاهد و قرینه‌اى بر آن. قاعدة جمع شامل جمع تبرعی نمی شود؛ به دلیل آنکه این نوع جمع به تأویل کیفی برمی گردد و دلیلی بر اعتبار این جمع وجود ندارد و گرنه موردی برای تعارض دو دلیل باقی نمی ماند. جمع عملی به معنای عمل به مفاد دو یا چند دلیل متعارض به صورت تبعیض در امتثال است.  این جمع نیز خارج از این قاعده است؛ زیرا مستلزم مخالفت قطعیه عملیه با هر دو دلیل است و موجب هرج و مرج در فقه می شود.
بنابراین قدر متیقن از این قاعده، جمع عرفى است، جمع عرفی، جمعی است که مطابق قواعد زبانی و مورد قبول اهل لسان و عرف می باشد و  برای اثبات آن از کتاب، سنت، عقل، اجماع وسیرۀ عقلا استدلال شده است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

“The study of the opinions of the scholars of Islamic jurisprudence bases in the principle of Reconcilement”

نویسنده [English]

  • Abdullah Rafi’ee
چکیده [English]

One of the most important issues in the Islamic jurisprudence bases in the problem of conflict of the reasons that has always occupied a chapter in the books of the subject among the issues of which are the ways of reconcilement the true understanding and analysis of which can guarantee the accurate application of the Islamic orders. The principle of Reconcilement applies between two reasons the validity of which is complete (in terms of both the document and the implication) and at the first glance they seem to be contradictory but reconcilement of them is better than rejecting them. The controversy about the principle usually arises about two matters: 1. what kind reconcilement is meant by Reconcilement? 2. What are the proofs of it?
One kind of the reconcilement is reasonless reconcilement that is solving the conflict between the two reasons with no evidences. But this principle does not include this kid of reconcilement, since it refers to qualitative justifications for validity of which we have no proof; otherwise there were never conflicts between reasons at all. Another kind of reconcilement is the practical one that is partial application of the both conflicting reasons. This one is also out of inclusion of the principle; since it leads to definite disobedience of the both the reasons and entails a kind of chaos in jurisprudence.
Therefore, the customary reconcilement is intended by the principle. Customary reconcilement is a reconcilement in accordance with the language rules and accepted by the people of the language and the community. They have argued by the Qur’an, tradition, logic and the manner of the intellectual to prove this principle.

کلیدواژه‌ها [English]

  • conflict
  • Reconcilement
  • priority
  • rejection
  • verbal reason
  • equality
  • preferences
  1.  منابع

    منابع عربی

    قرآن کریم.

     

    آخوند خراسانى، محمد کاظم بن حسین(1409 ق‏)‏، کفایة الأصول، قم‏، موسسة آل البیت علیهم السلام‏.

    1.  

    آشتیانى، محمدحسن بن جعفر(1403 ق)، بحر الفوائد فی شرح الفرائد( طبع قدیم)، قم، کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی( ره)‏.

    1.  

    ابن أبی جمهور، محمد بن زین الدین(1405 ق)‏، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم، دار سید الشهداء للنشر ‏.

    1.  

    ابن منظور، محمد بن مکرم(1414ق)‏‏، لسان العرب، بیروت، ‏دار صادر، چاپ سوم‏‏.

    1.  

    اصفهانى، محمد حسین‏(1374ق)، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة( طبع قدیم)، قم، سید الشهداء‏.

    1.  

    انصاری، مرتضی بن محمد امین(1416 ق) ، فرائد الاصول، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ پنجم‏‏.

    1.  

    تبریزى، موسى بن جعفر(1369 ق)، أوثق الوسائل فی شرح الرسائل( طبع قدیم)، قم، کتبی نجفی‏.‏

    1.  

    جزایری مروج، محمد جعفر) 1415 ق (، منتهی الدرایۀ فی توضیح الکفایۀ،قم، موسسه دار الکتاب، ،چاپ چهارم‏.

    1.  

    جلالى مازندرانى، محمود(1414 ق)، المحصول فی علم الاُصول‏(تقریرات درس جعفر سبحانى تبریزى دام ظله)، قم، موسسه امام صادق (ع)‏.

    1.  

    حاج عاملى، محمد حسین(1424 ق)‏، إرشاد العقول الى مباحث الأصول (تقریرات درس جعفر سبحانى تبریزى دام ظله)، قم، موسسه امام صادق( ع)‏.

    1.  

    حر عاملى، محمد بن حسن‏(1409 ق)، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏‏.

    1.  

    حسینى فیروزآبادى، مرتضى(1400 ق)‏، عنایة الأصول فی شرح کفایة الأصول‏، قم، کتاب فروشی فیروز آبادی‏، چاپ چهارم‏‏.

    1.  

    راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن‏، بیروت، دار القلم‏‏.

    1.  

    رشتى، حبیب‏الله بن محمدعلى‏(بی تا)، بدائع الأفکار، قم، موسسة آل البیت علیهم السلام‏.

    1.  

    زبیدی، مرتضی، محمد بن محمد(1414 ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر‏.

    1.  

    سیفی مازندرانی، علی اکبر(1425 ق)، بدایع البحوث فی علم الاصول، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.

    1.  

    شهید ثانی، زین الدین بن علی(1416 ق) ، تمهید القواعد، دفتر تبلیغات اسلامی.

    1.  

    صدر، محمد باقر(1405 ق)، دروس فی علم الأصول، بیروت‏، دار المنتظر‏.

    1.  

    طریحى، فخر الدین بن محمد(1375  ش)، مجمع البحرین‏، تهران، مرتضوی، چاپ سوم‏.

    1.  

    علامه حلى، حسن بن یوسف(1425 ق)، نهایة الوصول الى علم الأصول، قم، موسسه الامام الصادق(ع)‏.

    1.  

    فراهیدى، خلیل بن احمد(1409 ق)، کتاب العین، قم، نشر هجرت‏، چاپ دوم‏‏.

    1.  

    کلینى، محمد بن یعقوب‏(1407 ق)، الکافی، تهران‏، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم‏‏.

    1.  

    مشکینى اردبیلى، ابوالحسن‏(1413 ق)، کفایة الاُصول(باحواشى مشکینى)، قم، انتشارات لقمان.

    1.  

    مشکینى اردبیلى، على‏(1374 ش)، اصطلاحات الأصول و معظم أبحاثها، قم، الهادی‏.

    1.  

    مظفر، محمد رضا(1375 ش)، اصول الفقه، قم، انتشارات اسماعیلیان، چاپ پنجم‏.

    1.  

    نائینی، محمد حسین(1352 ش)، اجود التقریرات) تقریرات درس آیة الله سیدابوالقاسم خوئی ره (‏، قم، مطبعه العرفان‏.

    1.  

    هاشمى شاهرودى، محمود(1417 ق)، بحوث فی علم الأصول ‏(تقریرات سیدمحمد باقر صدر ره)، قم، موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام‏، چاپ سوم‏.

    1.  

    منابع فارسی

    محمدى، على(1387 ش)‏، شرح رسائل‏، قم، دار الفکر، چاپ هفتم‏.

    1.  

    مرکز اطلاعات و مدارک اسلامى(جمعی از محققان)‏( 1389 ش)، فرهنگ نامه اصول فقه‏، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی‏.

    1.